Kategorie:

zaawansowane

Zamek w Suchej Beskidzkiej

W latach 1554 -1580 Kasper Suski wzniósł na lewym brzegu Skawy, u podnóży góry Jasień drewniano - kamienny dwór obronny, prawdopodobnie na miejscu drewnianego dworku Słupskich, który spłonął doszczętnie. Kolejny właściciel dóbr suskich Piotr Komorowski, w latach 1608 - 1614 przebudował jego siedzibę w okazałą renesansową rezydencję magnacką, wzorowaną na zamku królewskim w Krakowie.

W wieży zegarowej ufundował kaplicę, nadając jej wezwanie swojego patrona św. Piotra Apostoła. Kamieniarkę kaplicy wykonał prawdopodobnie Flamand Paweł Baudarth. Wskazuje na to m.in.: charakterystyczne dla ręki tego artysty obramienie okna. Piotr Komorowski tzw. Pagórku Wesołym (obecna ul. Kościelna) jako wotum za cudowne uzdrowienie z choroby oczu dokonał fundacji Parafii, sowicie łożąc na budowę kościoła (1614), klasztoru (1624) i zespołu siedmiu kaplic (1630). Posługę duszpasterską powierzył kanonikom regularnym laterańskim z kościoła Bożego Ciała z krakowskiego Kazimierza. Po jego bezpotomnej śmierci w 1640 roku, dobra suskie trafiły na krótko w ręce Krzysztofa Komorowskiego - syna jego brata Mikołaja. Niestety nie nacieszył się nimi zbyt długo, ponieważ zmarł w 1647 roku mając 29 lat po tragicznym upadku z konia w dniu chrzcin swojej jedynej córki Konstancji Krystyny.
Niespełna sto lat później kolejną rozbudowę zamku przeprowadziła Anna Wielopolska, wznosząc nad najstarszą częścią obiektu dwie dodatkowe wieże: południowo-wschodnią i południowo - zachodnią. Przeprowadziła również barokizację wnętrz. W 2.poł. XIX wieku, już za czasów kolejnych właścicieli Branickich, rozebrane zostało skrzydło wschodnie wraz z bramą wjazdową, a park otoczony kamiennym murem. Obok swojej niekwestionowanej wartości architektonicznej, zamek stał się wówczas jedną z największych skarbnic wiedzy i twórczości piśmienniczej na ziemiach polskich. Znalazła tutaj swoją siedzibę wspaniała biblioteka, z niezwykle cennymi dla kultury polskiej zbiorami ksiąg, rękopisów, malarstwa, rzeźby i innych narodowych pamiątek.
W latach 1882 - 1887 Władysław Branicki podjął kolejną generalną restaurację zamku, zatrudniając wybitnego architekta Tadeusza Stryjeńskiego. W tym czasie powstały stiukowe obramienia okien elewacji parkowej i obu wież (dzieło włoskich sztukatorów) oraz wszystkie stropy o konstrukcji stalowej. Tadeusz Stryjeński nadzorował również odbudowę zamku po pożarze, który nawiedził go 1905 roku. Po wybuchu II wojny światowej, gdy ostatni prywatny właściciel Juliusz Tarnowski wraz z rodziną udał się na emigrację, rezydencję zajęli Niemcy, a później wojska radzieckie. Sama budowla, (w przeciwieństwie do jej wnętrz), nie ucierpiała zbytnio w czasie wojennej pożogi, jednak wyposażenie oraz bezcenne zbiory biblioteczno-muzealne uległy rozproszeniu, rabunkom i dewastacji. Tylko część z nich zdołano uratować i włączyć w skład księgozbiorów różnych bibliotek na terenie Polski.
Po wojnie w zamku działalność prowadziło Liceum Ogólnokształcące wraz z internatem. Staraniem szkoły wykonano wówczas prace adaptujące pomieszczenia pod prowadzoną działalność oświatową. W parku powstała m.in. bieżnia i boisko sportowe. Suski ogólniak w 1969 roku przeniósł się do swojej nowej siedziby przy ul. XX- lecia PRL, obecnej ul. płk. Tadeusza Semika. W dniu 12 czerwca 1975 roku zamek został przejęty przez Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu. Opracowano wówczas szczegółową dokumentację projektową i konserwatorską, na podstawie której rozpoczęty został remont w celu przystosowania obiektu do prowadzenia działalności muzealnej. W zamku miało powstać muzeum historycznych wnętrz, prezentujących sztukę polską i europejską oraz rzemiosło artystyczne od gotyku po secesję.  Prace remontowo – konserwatorskie, finansowane z budżetu państwa trwały przez kilkanaście lat. W parku zamkowym połączono dwa odrębne budynki gospodarcze, w jeden nazwany później „Domkiem Ogrodnika” z przeznaczeniem na izbę regionalną z kolekcją etnograficzną obrazującą tradycyjną kulturę ludową mieszkańców Ziemi Suskiej. Niestety, pomimo wielkich nakładów finansowych, remont został przerwany już w 1984 roku, a słabo zabezpieczone i w żaden sposób nieużytkowane budynki zaczęły popadać w ruinę.

Gmina Sucha Beskidzka nie mogąc zaakceptować faktu, że ten cenny dla polskiej kultury zabytek nie jest udostępniony społeczeństwu, przejęła go od Skarbu Państwa w 1996 roku, dokładając wszelkich starań, aby odzyskał dawną świetność. Niestety nie rozwiązana systemowo w Polsce kwestia reprywatyzacji spowodowała, że pomimo wielkiej ilości sił i środków włożonych przez suski samorząd celem zachowania zamku dla społeczności lokalnej i turystów, realizacja tego zamiaru stanęła w ostatnich latach pod znakiem zapytania wskutek roszczeń spadkobierców ostatnich prywatnych właścicieli obiektu. Na szczęście ciągnąca się wiele lat sprawa sądowa została ostatecznie zakończona w 2016 roku wykupem nieruchomości przez Gminę, a w 2017 roku, w ramach konkursu z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego, udało się pozyskać znaczne środki na realizację zadania pod nazwą „Realizacja prac konserwatorskich, restauratorskich oraz robót budowlanych na zamku w Suchej Beskidzkiej najcenniejszym zabytku sztuki renesansowej w Małopolsce Zachodniej”.
Prace powyższe zrealizowano z powodzeniem w l. 2017-2018, a współfinansowane one były z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014- 2020 (RPO WM), Oś Priorytetowa 6. Dziedzictwo regionalne, Działanie 6.1. Rozwój dziedzictwa kulturowego i naturalnego, Poddziałanie 6.1.1. Ochrona i opieka nad zabytkami.
Dziś suski zamek, jest bez wątpienia najpiękniejszym zabytkiem architektury i sztuki renesansowej w Polsce. Można z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że nigdy w swojej historii nie prezentował się lepiej.
Obecnie zamek pozostaje centrum życia kulturalnego Suchej Beskidzkiej i regionu. Ma tu swoją siedzibę nasze Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej wraz z Punktem Informacji Turystycznej działającego w ramach Małopolskiego Systemu Informacji Turystycznej, Miejski Ośrodek Kultury-Zamek wraz z Galerią Sztuki, Wyższa Szkoła Turystyki i Ekologii, Towarzystwo Miłośników Ziemi Suskiej,  Łucznicze Towarzystwo Sportowe „Zamek Suski” oraz hotel i restauracja „Kasper Suski”.
Zamek jako niezwykle piękna i kulturotwórcza przestrzeń jest  miejscem licznych imprez okolicznościowych, sympozjów, konferencji naukowych oraz koncertów, wśród których największą sławą i renomą cieszą się Gale operowe i operetkowe z udziałem gwiazd polskich i europejskich scen operowych, organizowane pod patronatem Burmistrza Miasta.

Tekst opracował: Dyrektor Muzeum Miejskiego Suchej Beskidzkiej Barbara Woźniak
Fotografie wykonała: Barbara Woźniak

Drukuj

Zawartość plecaka

Twój plecak jest pusty