• Mapa strony
  • Strona główna
  • Logowanie
  • Poleć znajomemu

Kategorie:

zaawansowane

Górnictwo na ziemi olkuskiej

Najstarsze ślady górnictwa w rejonie olkuskim pochodzą z XII wieku. Od dawien dawna olkuscy gwarkowie wydobywali galenę – rudę zawierającą ołów i srebro.

Pierwsza historyczna wzmianka o Olkuszu pochodzi z 1257 roku, kiedy książę Bolesław Wstydliwy przenosząc klasztor klarysek z Zawichostu do Skały, obiecał wypłacać na jego utrzymanie dwie grzywny złota rocznie z dochodów za olkuski ołów. Olkusz otrzymywał liczne przywileje oraz prawa górnicze, które stanowią jedne z najstarszych zbiorów praw górniczych w Polsce. Nie przypadkiem górnicza kopaczka znajduje się w herbie miasta, którego najstarszy wizerunek pochodzi z 1386 roku Najbardziej intensywny rozwój górnictwa miał miejsce w XIV i XV wieku. W tym czasie Olkusz był jednym z największych ośrodków produkcji ołowiu w Europie. Miejscowym ołowiem pokryto m.in. dach słynnej katedry św. Szczepana w Wiedniu. Z Olkusza pochodzi także bochen ołowiu znaleziony i eksponowany w podziemiach krakowskich Sukiennic. Zalegające płytko pod ziemią złoża, zachęcały olkuskich górników do budowy kopalń bezpośrednio pod miastem, choć było to surowo zabronione, gdyż powodowało zniszczenia budynków i zagrażało olkuskim kościołom. Według legendy, dwaj olkuscy górnicy, którzy złamali zakaz, zostali za karę ścięci, a miecz, którym tego dokonano można dziś oglądać w Muzeum Regionalnym PTTK. Aby uchronić budynki przed zawaleniem podpierano ich ściany tzw. szkarpami, które można zobaczyć przy olkuskiej Bazylice oraz kamienicy „Batorówka” (Rynek 20). W piwnicach „Batorówki” odkryto szyb średniowiecznej kopalni, który został częściowo wyeksponowany.
Takie szybiki górnicze odkryto podczas badań archeologicznych w podziemiach ratusza oraz w piwnicach kamienicy Myszkowskich (Rynek 29). Ciekawostką są relikty średniowiecznej wagi miejskiej, która niegdyś znajdowała się na olkuskim rynku. Niegdyś ważono na niej ołów wytapiany w Olkuszu.
Na początku XVI wieku, kiedy wyczerpały się płytko położone złoża rozpoczęto budowę sztolni odwadniających. Było to jedno z największych przedsięwzięć inżynieryjnych w Polsce. Łącznie wybudowano przeszło 32 km sztolni, a koszt wydrążenia jednego kilometra sztolni był równy budowie 15 murowanych kamienic. W okresie największej świetności, w Olkuszu czynnych było 300 kopalń. Pozostałości sztolni Ponikowskiej można zobaczyć w dzielnicy Pomorzany, gdzie znajduje się kamienny krzyż z 1893 roku z wykutym symbolem górniczym (ul. Ponikowska). Być może oznaczał on przebieg sztolni? Z kolei w ogrodzie olkuskiego Centrum Kultury (ul. Szpitalna 32) znajduje się szyb sztolni Pileckiej. Niestety rabunkowa eksploatacja górnicza, a także klęski żywiołowe, czyli wylewy rzeki Baby, która zalała miejscowe kopalnie oraz pożary, zarazy i działania wojenne doprowadziły do upadku górnictwa, jaki nastąpił u schyłku XVII wieku. W XIX wieku podejmowano próby wznowienia wydobycia. W dzielnicy Pomorzany powstały kopalnie „Ulisses” i „Józef”. Obecnie na tym terenie znajduje się Park Rekreacyjno-Krajobrazowy, w którym wyeksponowano relikty dawnego górnictwa. Pamiątką bogatej historii olkuskiego górnictwa jest prawie 2-metrowy srebrny Krzyż Gwarków oraz XVI wieczna chrzcielnica z olkuskiego ołowiu, jakie znajdują się w olkuskiej bazylice św. Andrzeja. Na ścianie prezbiterium widnieje fresk z przełomu XVI i XVII wieku przedstawiający najstarsze w Polsce wizerunki górników w strojach roboczych. Niespełna 3 km na zachód od Olkusza, przy drodze krajowej 94 znajduje się grodzisko Stary Olkusz z fragmentami fosy wykutej w skale. Podczas badań archeologicznych odkryto tam srebrne i ołowiane zabytki – dowód na prowadzenie w tym miejscu, już w XIII wieku działalności górniczej i hutniczej. Na terenie grodziska można oglądać mury wybudowanego w XIV wieku gotyckiego kościoła św. Jana Chrzciciela. W pobliżu znajdują się tzw. warpie, czyli owalne zagłębienia otoczone ziemnymi pierścieniami - ślady dawnej działalności górniczej.
Obecnie eksploatacja rud cynku i ołowiu jest prowadzona w Zakładach Górniczo Hutniczych „Bolesław” w Bukownie. Ślady górniczej przeszłości miasta można zobaczyć w Muzeum Górnictwa Rud w Bukownie oraz w Muzeum Regionalnym PTTK w Olkuszu.

Drukuj

Zawartość plecaka

Twój plecak jest pusty